Kalıp ayırıcı: vaks, PVA ve yarı kalıcı ayırıcılar
Kalıp ayırıcı, kürlenen reçinenin kalıba yapışmasını önleyen yüzey katmanıdır. Üç tip kullanılır: kalıp vaksı, PVA (polivinil alkol) film ve yarı kalıcı sıvı ayırıcı. Seçimi kalıbın malzemesi, kür sıcaklığı, parçanın sonradan boyanıp boyanmayacağı ve üretim adedi belirler.
Yapışan bir parça hem parçayı hem kalıbı bozar; bu yüzden ayırıcı, yeni ve onarılmış kalıplarda her zaman tam prosedürle uygulanır.
Tipler
- Kalıp vaksı: elle sürülüp parlatılan pasta. Oda sıcaklığı kürlerinde, polyester ve epoksi kalıplarda yaygındır; her parçada ya da birkaç parçada bir yenilenir. Yüksek sıcaklık kürlerinde erir.
- PVA: püskürtülen ya da süngerle sürülen, suda çözünen film. Vaks üzerine ek güvence olarak, yeni ve gözenekli kalıplarda kullanılır; her parçada yenilenir ve yüzeye hafif doku bırakabilir.
- Yarı kalıcı ayırıcı: kalıp yüzeyine kimyasal olarak bağlanan ince sıvı. Bir uygulamayla birden çok parça çıkar, parçaya çok az geçer, yüksek sıcaklık kürlerine dayanır; seri üretimde ve prepreg kalıplarında tercih edilir. Öncesinde kalıp temizleyici ve gözenek doldurucu (sealer) uygulanır.
Hangi durumda hangisi
- Tek parça ya da az adet, oda sıcaklığı kürü: vaks; yeni kalıpta üzerine PVA.
- Seri üretim: yarı kalıcı ayırıcı; parça başına süre ve yüzey tutarlılığı daha iyi.
- Fırın ve otoklav kürü: kür sıcaklığına dayanan yarı kalıcı ayırıcı.
- Parça boyanacak ya da yapıştırılacak: parçaya geçişi az olan yarı kalıcı ayırıcı; vaks kalıntısı boya ve yapıştırıcının tutunmasını bozar.
- Düz plaka ve panel: sıvı ayırıcı yerine kalıp yüzeyine deliksiz ayırıcı film de serilebilir.
Yeni kalıp nasıl hazırlanır
- Temizleyin: kalıp yüzeyindeki toz, yağ ve eski ayırıcı kalıntısı kalıp temizleyiciyle alınır.
- Gözenekleri kapatın: yeni ya da zımparalanmış kalıba gözenek doldurucu uygulanır.
- Ayırıcıyı kat kat uygulayın: yeni kalıpta, sürekli kullanımdaki kalıba göre daha çok kat gerekir; katlar arasında ürünün teknik veri sayfasındaki bekleme süresine uyulur.
- Kürlenmesini bekleyin: yarı kalıcı ayırıcılar son kattan sonra kürlenme süresi ister.
- İlk parçalarda ek güvence: yeni kalıbın ilk parçasında vaks üzerine PVA uygulanır.
Flanş ve sarf ile ilişkisi
Kalıp ayırıcı, sızdırmazlık bandının yapışacağı flanşa taşmamalıdır; bant ayırıcılı yüzeye tutmaz ve torba kaçırır. Flanş maskelenir ya da ayırıcıdan sonra temizlenir. Ayırıcı ile jelkot uyumu da önemlidir: bazı ayırıcılar jelkotun kalıpta toplanmasına (balık gözü) yol açar; yeni bir ayırıcı–jelkot çifti önce küçük bir alanda denenir.
Sık sorulan sorular
Kalıp ayırıcı nedir?
Kürlenen reçinenin kalıba yapışmasını önleyen yüzey katmanıdır. Kalıp vaksı, PVA ve yarı kalıcı sıvı ayırıcı olmak üzere üç tipi vardır.
Vaks mı, yarı kalıcı ayırıcı mı kullanmalıyım?
Az adetli ve oda sıcaklığında kürlenen işlerde vaks yeterlidir. Seri üretimde, yüksek sıcaklık kürlerinde ve boyanacak parçalarda yarı kalıcı ayırıcı tercih edilir.
Yeni kalıba kaç kat ayırıcı atılır?
Yeni kalıba, sürekli kullanımdaki kalıba göre daha çok kat uygulanır; kat sayısı ve katlar arası bekleme ürünün teknik veri sayfasında yazar. İlk parçada vaks üzerine PVA eklemek güvenlidir.
PVA ne zaman kullanılır?
Yeni, onarılmış ya da gözenekli kalıplarda vaks üzerine ek güvence olarak kullanılır. Suda çözünür; parça çıktıktan sonra suyla yıkanır.
Parça kalıba yapıştı, ne yapmalı?
Zorlamadan, kenarlardan plastik kamalarla ve basınçlı havayla ayırmak denenir; ısıl genleşme farkından yararlanmak için kalıp hafifçe ısıtılıp soğutulabilir. Kalıp yeniden kullanılmadan önce temizlenir, gözenekleri kapatılır ve ayırıcı baştan uygulanır.
Kalıp ayırıcı yüzeyde iz bırakır mı?
Vaks düzgün parlatılmazsa ve PVA kalın sürülürse yüzeyde doku bırakır. Yarı kalıcı ayırıcılar ince film oluşturduğu için kalıbın parlaklığını parçaya taşır.